IPO, czyli Initial Public Offering, to pierwsza publiczna oferta akcji spółki, najczęściej połączona z jej wejściem na giełdę. Dzięki IPO firma może pozyskać kapitał od szerokiego grona inwestorów, a dotychczasowi właściciele mogą sprzedać część swoich akcji.

IPO to moment, w którym prywatna firma po raz pierwszy otwiera swój akcjonariat dla szerokiego rynku.

To jedna z najważniejszych rzeczy, które trzeba sprawdzić przy każdej ofercie.

W IPO mogą być sprzedawane nowe akcje, emitowane przez samą spółkę. Wtedy pieniądze od inwestorów trafiają do firmy i mogą zostać wykorzystane np. na inwestycje, przejęcia, spłatę zadłużenia albo ekspansję zagraniczną.

Może jednak być też tak, że sprzedawane są istniejące akcje należące do dotychczasowych właścicieli. Wtedy pieniądze nie trafiają do spółki, tylko do akcjonariusza, który zmniejsza swój udział.

Przykładowo spółka przeprowadza IPO o wartości 1 mld zł. Jeżeli 700 mln zł pochodzi z emisji nowych akcji, a 300 mln zł ze sprzedaży akcji przez założycieli, to tylko pierwsze 700 mln zł zasila biznes.

Dlatego sama wielkość IPO niewiele mówi. Trzeba sprawdzić kto właściwie sprzedaje akcje i gdzie trafiają pieniądze.

Przed debiutem inwestorzy składają deklaracje zainteresowania akcjami, a banki inwestycyjne oraz spółka próbują ustalić cenę, przy której uda się sprzedać ofertę.

Proces ten często odbywa się poprzez bookbuilding, czyli budowanie księgi popytu.

Spółka może początkowo podać przedział cenowy, np. 35–45 zł za akcję. Jeżeli zainteresowanie inwestorów jest bardzo wysokie, cena może zostać ustalona blisko górnej granicy. Jeżeli popyt jest słaby, finalna cena może znaleźć się niżej, oferta może zostać zmniejszona, a w skrajnym przypadku nawet odwołana.

Dopiero później akcje zaczynają być notowane na giełdzie.

Jeżeli cena IPO wynosiła 40 zł, a pierwszego dnia kurs otwiera się na 50 zł, mówimy o mocnym IPO pop, czyli skoku kursu na debiucie. Nie oznacza to jednak automatycznie, że sama spółka nagle stała się więcej warta. Rynek po prostu wycenia akcje inaczej niż ustalono je w ofercie.

Przed IPO cenę ustala stosunkowo niewielka grupa uczestników procesu. Po wejściu na giełdę spółkę zaczyna wyceniać cały rynek.

Dlatego kurs może szybko oddalić się od ceny emisyjnej w obie strony.

Bardzo popularne IPO potrafi pierwszego dnia wzrosnąć o kilkadziesiąt procent. Z drugiej strony spółka może wejść na giełdę przy słabym sentymencie, a kurs niemal natychmiast spaść poniżej ceny z oferty.

Dla inwestora dużo ważniejsze od samego debiutu jest więc pytanie:

czy biznes przy cenie IPO jest atrakcyjnie wyceniony?

Dobra spółka może być kiepską inwestycją, jeżeli zostanie sprzedana inwestorom po zbyt wysokiej cenie. Słabszy debiut może z kolei stworzyć okazję, jeśli rynek przesadzi z pesymizmem.

Przy IPO dotychczasowi właściciele oraz kluczowi menedżerowie często zobowiązują się, że przez określony czas nie będą sprzedawali kolejnych akcji.

To lock-up.

Może trwać np. 180 albo 365 dni. Dzięki temu inwestorzy mają pewność, że zaraz po debiucie założyciele nie wrzucą na rynek dużego pakietu akcji.

Wygaśnięcie lock-upu warto obserwować. Jeżeli po jego zakończeniu duzi akcjonariusze zaczynają sprzedawać znaczące pakiety, podaż akcji może wzrosnąć i wywierać presję na kurs.

Sama sprzedaż nie musi jednak oznaczać niczego złego. Założyciel posiadający praktycznie cały majątek w jednej spółce może po prostu chcieć go częściowo zdywersyfikować.

• Duże IPO nie oznacza dużego zastrzyku gotówki dla spółki. Jeżeli większość oferty stanowią akcje sprzedawane przez dotychczasowych właścicieli, pieniądze trafiają przede wszystkim do nich.
• Dobry debiut nie oznacza dobrej inwestycji. Wzrost o 30% pierwszego dnia wygląda efektownie, ale o długoterminowym wyniku zdecydują przede wszystkim zyski, przepływy pieniężne i wycena biznesu.
• Prospekt pokazuje historię przygotowaną na sprzedaż. IPO jest jednocześnie procesem pozyskiwania inwestorów, więc szczególnie ważne jest własne sprawdzenie ryzyk, zadłużenia, marż i jakości biznesu.
• IPO może rozwodnić dotychczasowych akcjonariuszy. Jeżeli emitowane są nowe akcje, liczba wszystkich akcji rośnie. Dotychczasowi właściciele posiadają wtedy mniejszy procent spółki, choć sama firma otrzymuje w zamian dodatkowy kapitał.
• Po wygaśnięciu lock-upu może pojawić się dodatkowa podaż. Duże pakiety należące do założycieli, funduszy private equity czy pracowników mogą później trafić na rynek.

IPO to pierwsza publiczna oferta akcji spółki, zwykle związana z jej debiutem giełdowym. Dla inwestora kluczowe jest nie tylko to, po jakiej cenie spółka wchodzi na giełdę, ale również kto sprzedaje akcje, gdzie trafiają pieniądze, jak duże jest rozwodnienie i jak ta cena wygląda względem realnej wartości biznesu.