Wstęp
Jeżeli lubicie podróżować w dalekie strony, to na waszym podróżniczym radarze na pewno znalazła się kiedyś Sri Lanka. Sri Lanka to 22-milionowe państwo położone w Azji. Jako wyspa nie ma sąsiadów lądowych, ale przez ocean graniczy z blisko położonymi Indiami. Historia tego państwa jest niezwykle burzliwa. Przed rokiem 2009 był teatrem nieustannej wojny domowej albo przewrotów politycznych.
Turystów było niewiele, a mieszkańcy Sri Lanki byli niezwykle ubodzy. Jednak po roku 2009 wojna domowa się zakończyła. Armia syngaleska, reprezentująca główną grupę etniczną w kraju, pokonała Tamilskich Tygrysów, przedstawicieli największej mniejszości.
Wojna między nimi ciągnęła się od lat 70. i była bardzo brutalna. Tamilskie Tygrysy dopuszczały się ataków terrorystycznych, armia ma na sumieniu zbrodnie wojenne, czy mordowanie cywilów. Krwawe zwycięstwo zaprowadziło jednak pokój na wyspie i umocniło władzę klanu Rajapaksów. Kapitał zagraniczny i turyści na nowo pokochali Sri Lankę.
Sri Lanka żyje z turystyki
Między rokiem 2010 a 2018 średnioroczne tempo wzrostu PKB Sri Lanki wynosiło 6%. Kraj był jednym z najszybciej rozwijających się państw świata. Wszystko byłoby cudownie, gdyby nie fakt, że rozwój państwa był w coraz większym stopniu uzależniony od jednego sektora, jakim była turystyka.
W 1995 r. dochody z turystyki wyniosły 367 mln dolarów, czyli około 2,8% produktu narodowego brutto. W ciągu 26 lat zależność kraju od turystyki zauważalnie wzrosła. Tuż przed wybuchem pandemii COVID-19 przychody gospodarki z turystyki wyniosły 4,66 miliarda dolarów, co odpowiadało aż 5,2 procentom produktu krajowego brutto.
Dochody Sri Lanki z turystyki jako procent całego PKB kraju
Pierwsze problemy pojawiły się już w 2019 roku
Między rokiem 2010 a 2018, liczba turystów przyjeżdżających do Sri Lanki systematycznie rosła. Dopóki trend był rosnący, to gospodarka radziła sobie bardzo dobrze. Jednak uzależnienie od jednego źródła dochodu jest szalenie ryzykowne. Sri Lanka przekonała się o tym jeszcze przed pandemią.
Pierwszym, kluczowym wydarzeniem, była seria zamachów terrorystycznych z Wielkanocy 2019 r. Wymierzone w turystów wyznania chrześcijańskiego, zamachy pociągnęły za sobą 258 ofiar śmiertelnych i ponad 500 rannych. Zniszczyły opinię Sri Lanki jako bezpiecznej destynacji turystycznej i spowodowały ogromne straty w jednej z głównych gałęzi gospodarki wyspy. W maju 2019 r. liczba odwiedzających spadła o 70 proc. w porównaniu z analogicznym okresem poprzedniego roku, a w czerwcu o 60 proc.
Po tragicznych wydarzeniach z 2019 roku Sri Lanka przeżyła duże zawirowania polityczne. Partie nie mogły przez długi czas dojść do konsensusu w sprawie ostatecznego kształtu budżetu. Kraj do tej pory radził sobie z deficytem budżetowym. Niestety po dramatycznym spadku przychodów z tytułu turystyki nie zdecydowali się na cięcia budżetowe.
Politycy nie chcieli stracić poparcia wyborców. Zadłużenie zaczęło mocno rosnąć, a agencje ratingowe obniżały rating kredytowy kraju. Co jeszcze dodatkowo pogarszało sytuację Sri Lanki. Państwo musiało przeznaczać coraz więcej pieniędzy na odsetki od kredytu, a pieniędzy brakowało nawet na najbardziej podstawowe potrzeby.
Pandemia Covid tylko pogorszyła sprawę
Krwawe zamieszki z roku 2019 były dużym ciosem, ale kraj miał zaraz otrzymać znacznie większy. Pandemia covid zdemolowała finanse kraju już do końca. Na poniższym wykresie świetnie widać jak wielki był to cios. Dochody z turystyki spadły praktycznie do zera. Finanse państwa znalazły się w opłakanym stanie.
Dochody Sri Lanki z turystyki
Co gorsza, politycy z wyspy nie chcieli przeprowadzić niezbędnych reform i obniżyć wydatków państwa. Podatków także nikt nie chciał zwiększać. Poniższy wykres pokazuje, że sytuacja budżetowa państwa w roku 2022 była fatalna. Ponad 50% wszystkich wydatków państwa nie miało pokrycia w jego przychodach!
Sytuacja budżetowa Sri Lanki z 2022 roku
Bankructwo Sri Lanki
W kwietniu 2022 r. rząd Sri Lanki ogłosił, że nie wywiązuje się ze zobowiązań, co czyni go pierwszą w historii tego kraju po uzyskaniu niepodległości w 1948 roku. Dwa miesiące później ówczesny premier Ranil Wickremesinghe powiedział w parlamencie, że gospodarka się załamała, przez co nie jest w stanie finansować nawet najbardziej podstawowych potrzeb mieszkańców jego państwa.
W połowie 2022 roku przez kraj przetoczyły się olbrzymie protesty. Bezrobocie skoczyło do 30%, a wściekli ludzie wyszli na ulicę za chlebem. Prezydent Sri Lanki Gotabaya Rajapaksa uciekł z kraju na pokładzie wojskowego samolotu. Wcześniej żołnierze ewakuowali go z rezydencji – tuż przed tym, jak wdarli się do niej manifestanci.
Kapitał zagraniczny zaczął natychmiast uciekać z państwa. Oprocentowanie obligacji kraju skoczyło z 7% w roku 2021 do 30% rok później! Żadne państwo nie przetrwałoby takiego ciosu. Sri Lanka jeszcze jakoś stoi na nogach dzięki pomocy Międzynarodowego Funduszu Walutowego i innych organizacji międzynarodowych. Pożyczki trzymają kraj przy życiu.
Oprocentowanie obligacji Sri Lanki
Sytuacja finansowa pozostaje fatalna
Ponad rok po masowych niepokojach na Sri Lance, znanych jako protesty w Aragalaya, kraj w dalszym ciągu zmaga się ze skutkami najbardziej niszczycielskiego kryzysu gospodarczego od czasu uzyskania niepodległości, rządu bez poparcia społecznego i narastającej konkurencji geopolitycznej w swoim sąsiedztwie.
Dotkliwy niedobór paliwa, który był najbardziej widoczną cechą kryzysu gospodarczego, ustąpił. Jednak według Organizacji Narodów Zjednoczonych ponad sześć milionów ludzi – prawie 30 procent populacji nie ma zapewnionego bezpieczeństwa żywnościowego i potrzebuje pomocy humanitarnej. U siedemnastu procent dzieci poniżej piątego roku życia występuje zahamowanie wzrostu.
Rząd ustalił docelowy deficyt budżetowy w planach na 2024 rok na poziomie 2,85 bln rupii lankijskich (8,73 mld dolarów), czyli 9,1% produktu krajowego brutto. Co jest więcej niż pierwotne zakładane 7,9%. W budżecie nie zapowiedziano żadnych konkretnych nowych środków zwiększających przychody, ciężar spoczywa na podniesieniu podatku VAT i poprawie ściągalności podatków w celu zwiększenia dochodów” – powiedziała Thilina Panduwawala, kierownik ds. badań w Frontier Research.
Agencja Fitch uważa, że istnieje znaczne ryzyko dla docelowego poziomu dochodów rządu na 2024 r. Sri Lanka odnotowuje odchylenia budżetowe, a ściągalność dochodów spadła o 29% poniżej docelowego poziomu, w ciągu 9 miesięcy 2023 roku.
Wszystkie dane jak na razie pokazują, że Sri Lanka jest bardzo daleko od unormowania swojej sytuacji finansowej. Politycy nie wprowadzają niezbędnych reform, a ruch turystyczny nie powróci do normy, jeśli krajem wciąż będą wstrząsać protesty i niepokoje społeczne.
