Cztery magiczne wskaźniki, które przepowiadają przyszłość i zwiastują recesję. Tyle że… żaden z nich nie działa tak, jak obiecują „eksperci”. Najlepiej te wskaźniki działają za to w mediach, bo nic się tak dobrze nie klika jak wykres, który „zawsze się sprawdzał” i zwiastuje „kryzys”!
Odwrócona krzywa rentowności, reguła Sahm i podaż pieniądza w ciągu ostatnich czterech lat ogłaszały recesję w USA. Recesji nie było. Czwarty, czyli szok naftowy, wyłożył się już wcześniej, a dziś jako jedyny znowu straszy, bo ropa Brent kosztuje ponad 100 dolarów.
Dlatego dziś pochylę się nad tymi czterema wskaźnikami recesji i pokażę Wam, jak się je liczy, dlaczego przez dekady się sprawdzały i czemu ostatnio dały ciała. Lecimy!
Te 4 wskaźniki zapowiadały recesję i żaden nie trafił! Dlaczego przestały działać?
Dlaczego wskaźniki recesji dają fałszywe alarmy?
Nie będę dziś mówił, że te wskaźniki są bezwartościowe. Są wartościowe i dlatego są sławne. Będę mówił o czymś innym: o różnicy między korelacją a prawem ekonomii. Przez dekady te cztery liczby korelowały z recesją tak dobrze, że ludzie zaczęli je traktować jak prawo fizyki. Tylko że w ekonomii nie ma grawitacji. Są mechanizmy, a każdy mechanizm da się uruchomić z kilku stron. Wskaźnik, który widzi tylko wynik, nie wie, z której strony je uruchomiono. Każdy z dzisiejszej czwórki zawiódł dokładnie w ten sam sposób. Pokazał prawdziwy odczyt z nieprawdziwą przyczyną. I to jest lekcja ważniejsza niż którykolwiek z nich.
Odwrócona krzywa rentowności a recesja w USA
Zacznijmy od ustrzelenia dzika. ODWRÓCONA KRZYWA RENTOWNOŚCI!!! Prawdopodobnie najsłynniejszy wskaźnik recesji na świecie.
Normalnie obligacje długoterminowe płacą więcej niż krótkoterminowe. Logiczne, bo jeśli pożyczacie państwu pieniądze na 10 lat, a nie na 3 miesiące, to dłużej czekacie na zwrot pieniędzy i dłużej ponosicie ryzyko, że coś pójdzie nie tak. Za to chcecie dostać premię.
Kiedy ten porządek się odwraca i krótkie obligacje płacą więcej niż długie, mówimy o odwróconej krzywej rentowności obligacji. W mediach najczęściej porównuje się rentowności 10-letnich obligacji USA z 2-letnimi obligacjami albo 3-miesięcznymi bonami skarbowymi.
Dlaczego miałoby to zapowiadać recesję? Wyobraźcie sobie, że Fed ostro podnosi stopy procentowe, żeby zdusić inflację. Krótkie rentowności (np. 2-latki) idą wtedy w górę razem ze stopami. Ale inwestorzy kupujący 10-latki najczęściej zakładają, że Fed przykręci kurek za mocno, że schłodzi gospodarkę, a potem sam będzie musiał ciąć stopy. Dlatego długie rentowności zostają niżej niż krótkie.
W uproszczeniu rynek mówi więc, że dziś kredyt jest drogi, ale za kilka lat, może dwa, gospodarka będzie na tyle słaba, że Fed będzie musiał zejść ze stopami z powrotem w dół.
Historycznie nawet to działało. Przynajmniej na wykresach. Odwrócona krzywa rentowności poprzedziła każdą z ostatnich ośmiu recesji w USA. Prawie każdy czerwony dołek pod zerem kończył się szarym pasem, czyli recesją. Prawie każdy, bo np. w 1966 roku nie. Do tego czasem na te recesje trzeba było czekać kilka miesięcy, a czasem latami, jak w 2006 roku. Wielu osobom to jednak wystarczyło, żeby głosić wyższość odwróconej krzywej rentowności!
Cieszę się, że ten kanał na YT jako jedyny w tym grajdole zrobił Wam materiał jeszcze 2 lata temu i rok temu, pokazujący, jaki to bullshit.
→ https://www.youtube.com/watch?v=7Q4CJ3ChIUU&t=46s
→ https://www.youtube.com/watch?v=W7qCHkFSD2Q&t=1s
Pod koniec 2022 roku krzywa rentowności 10 lat do 3 miesięcy się odwróciła i została pod kreską przez dwa lata. Najdłuższe odwrócenie od co najmniej 1959 roku. W 2023 roku model nowojorskiego Fedu dawał około 70 procent szans, że za rok gospodarka USA będzie w recesji. Media zrobiły z tego pewność.
I co? I recesji nie było. Jesteśmy od niej dalej niż kiedykolwiek. Gospodarka USA w tym czasie rosła kwartał po kwartale, momentami w tempie ponad 4 procent w skali roku. Według chronologii NBER, czyli instytucji, która oficjalnie wyznacza recesje w Ameryce, ostatnią recesją w USA wciąż jest ta z 2020 roku.
Dziś nawet Fed z Cleveland, który sam prowadzi model oparty na krzywej rentowności, wpisuje odwrócenie z lat 2022–2024 na listę fałszywych alarmów. Obok tego z 1966 roku.
Dlaczego krzywa rentowności zawiodła w 2024 roku?
Dlaczego nie zadziałało? Bo nigdy nie chodziło wyłącznie o krzywą rentowności. Krzywa pokazuje rentowności obligacji, a na nie wpływa dużo więcej rzeczy niż oczekiwania co do recesji. Liczy się inflacja, to, ile inwestorzy żądają za trzymanie długiego papieru, to, czy Fed skupuje obligacje, czy pozbywa się ich z bilansu, popyt zagranicznych inwestorów na amerykański dług czy to, ile nowych obligacji emituje rząd.
Sami ekonomiści Fedu pisali już w 2018 roku, że popularny spread 10-latki minus 2-latki mówi o przyszłości gospodarki mniej, niż sugeruje jego sława.
Do tego dochodzi problem interpretacji. Krzywa może się odwrócić, bo gospodarka słabnie i rynek czeka na cięcia stóp. Ale identyczny kształt dostaniecie wtedy, gdy Fed po prostu bardzo agresywnie podnosi stopy, a gospodarka jest na tyle odporna, że to wytrzymuje. Tak dokładnie było w latach 2022–2024. Oba przypadki odwrócą krzywą i tylko jeden będzie problemem.
Fed w półtora roku podniósł stopy procentowe z okolic zera do ponad 5 procent, najmocniej od kilkudziesięciu lat, ale Amerykanie mieli jeszcze oszczędności z czasów pandemii, a wiele firm i rodzin wcześniej zablokowało sobie tani kredyt na lata stałą stopą procentową. Do tego rząd dalej hojnie wydawał. W 2023 roku deficyt budżetowy USA przekroczył 6 procent PKB. To jeden z głównych powodów, dla których wyższe stopy uderzyły w gospodarkę dużo słabiej, niż zakładały media.
To nie tak, że rynek obligacji się pomylił. Nie pomylił się wybitnie. Fed rzeczywiście zaczął ciąć stopy we wrześniu 2024 roku, dlatego odwrócona krzywa miała sens, ale cięcie stóp nie przyszło dlatego, że wybuchła recesja. Po prostu inflacja spadła już na tyle, że Fed mógł zacząć luzować politykę pieniężną, nie przejmując się rynkiem pracy w tej sytuacji. Ten sam odczyt, zupełnie inna przyczyna spadku stóp procentowych. I to jest właśnie sedno problemu z tym wskaźnikiem. Bardzo dobra historyczna korelacja została pomylona z prawem ekonomii.
Reguła Sahm – jak oblicza się wskaźnik recesji?
Innym takim wskaźnikiem jest reguła Sahm. Często przedstawia się ją jako wskaźnik, który przewiduje recesję, co już jest bezsensowne, bo miała ona robić coś innego, czyli szybko wykryć recesję, która już się zaczęła.
Wymyśliła ją Claudia Sahm, była ekonomistka Fedu, w 2019 roku. Chodziło o automatyczny wyzwalacz pomocy z budżetu. Pomysł był taki, że gdy reguła daje sygnał, rząd automatycznie wysyła ludziom pieniądze, zamiast czekać miesiącami, aż politycy się dogadają, a ekonomiści oficjalnie potwierdzą recesję. Ten pomysł nie wszedł w życie, ale sama reguła zrobiła karierę.
Liczy się ją prosto. Bierzecie średnią stopę bezrobocia z ostatnich trzech miesięcy i porównujecie ją z najniższą taką średnią z poprzednich 12 miesięcy. Jeśli różnica wynosi co najmniej pół punktu procentowego, reguła Sahm daje sygnał recesji. Czyli w praktyce chodzi o to, czy bezrobocie szybko rośnie w krótkim czasie. Jeśli tak, sygnał się aktywuje.
Dlaczego to działa? Bo rynek pracy ma w zwyczaju psuć się lawinowo. Najpierw firmy przestają rekrutować. Potem zaczynają zwalniać. Zwolnieni ludzie ograniczają wydatki, więc kolejne firmy sprzedają mniej i też zaczynają ciąć etaty. Robi się błędne koło. Mały wzrost bezrobocia to zwykle szum. Ale jeśli rośnie o pół punktu w kilka miesięcy, to historycznie znaczyło, że to koło już się kręci.
Wynik był wręcz absurdalnie dobry. W danych od 1970 roku reguła odpaliła na początku każdej recesji. Aż do 2024 roku. Dane za lipiec, opublikowane 2 sierpnia, pokazały 0,53, czyli wskaźnik przebił magiczne 0,5. Rynki dostały gorączki, w nagłówkach pojawiło się „wskaźnik z idealnym wynikiem zapowiada recesję”. Miesiąc później wskaźnik wzrósł jeszcze do 0,57. Recesji nie było.
Sama Claudia Sahm jeszcze przed przekroczeniem ostatniego progu napisała, że jej reguła prawdopodobnie przesadza ze skalą osłabienia rynku pracy. Rzadko się zdarza, żeby autor wskaźnika publicznie ostrzegał przed jego własnym sygnałem.
Dlaczego reguła Sahm zawiodła w 2024 roku?
Skąd ta pomyłka? Stopa bezrobocia może rosnąć na dwa zupełnie różne sposoby. Pierwszy to klasyka recesji, czyli firmy zwalniają ludzi. Drugi jest dużo mniej groźny. Na rynek pracy wchodzi więcej osób, niż gospodarka jest w stanie od razu zatrudnić.
W latach 2022–2024 do USA napłynęła ogromna fala imigrantów, kilka razy większa niż w poprzedniej dekadzie. Na wykresie widzicie, że w 2023 roku populacja USA rosła według szacunków o prawie 4 miliony osób, głównie dzięki migracji. Nowa osoba, która przyjeżdża i aktywnie szuka pracy, a jeszcze jej nie znalazła, w statystykach jest bezrobotna. Tak samo jak ktoś, kogo właśnie wyrzucono z biura.
Teraz popatrzcie, co robiły firmy. Zwolnienia w 2024 roku były niższe niż przez większość ostatnich 25 lat. Spadała za to liczba nowych zatrudnień. Zwolnienia były niskie, firmy przede wszystkim wolniej przyjmowały nowych pracowników. To zupełnie inny obraz niż w 2008 roku, kiedy zwolnienia wyraźnie skoczyły.
Reguła Sahm tego nie rozróżnia. Widzi tylko, że bezrobocie wzrosło o pół punktu. A przez kilkadziesiąt lat taki wzrost oznaczał prawie zawsze, że popyt na pracę się wali. W 2024 roku spora część wzrostu wynikała z tego, że chętnych do pracy przybyło szybciej niż etatów. Ten sam odczyt, a zupełnie inna diagnoza gospodarki. Każdy kij ma dwa końce, jak widać.
Szok naftowy – czy wzrost cen ropy oznacza recesję?
Trzeci wskaźnik to szok naftowy według Jamesa Hamiltona, ekonomisty z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego, który od lat bada wpływ cen ropy na gospodarkę.
Hamilton zauważył w 2005 roku, że 9 na 10 recesji w USA po II wojnie światowej poprzedził gwałtowny skok cen ropy. Żeby to zmierzyć, wymyślił prosty miernik. Sprawdzacie, o ile cena ropy przebiła swój najwyższy poziom z poprzednich trzech lat. Jeśli nie przebiła, szoku nie ma i wskaźnik wynosi zero. Chodzi o to, żeby nie łapać zwykłego odbicia po spadkach, tylko sytuacje, w których ropa jest droższa niż kiedykolwiek w pamięci firm i konsumentów.
Według jego wyliczeń wzrost ceny ropy o 10 procent ponad trzyletni szczyt obcinał później tempo wzrostu PKB o około 1,4 punktu procentowego w skali roku. Mechanizm łatwo sobie wyobrazić. Rodzina wydaje więcej na paliwo, więc mniej na wszystko inne. Linia lotnicza czy firma transportowa nagle płaci dużo więcej za to samo. Producent samochodów widzi, że ludzie przestają kupować wielkie, paliwożerne auta, i ogranicza produkcję.
Brzmi jak bardzo rozsądny sygnał ostrzegawczy przed recesją. Sam Hamilton pokazał jednak jego spektakularne pudła. W latach 2003–2005 ropa kilka razy z rzędu przebijała swój trzyletni szczyt, nawet o około 20 procent. Szoki naftowe jak z podręcznika. I nic, recesji nie było.
Sam doszedł do wniosku, że nie ma prostej, mechanicznej zależności między ceną ropy a recesją. W latach 2003–2005 ropa drożała głównie dlatego, że świat, z Chinami na czele, rósł jak szalony i chciał jej coraz więcej, a drożejąca ropa przy silnym popycie to coś zupełnie innego niż skok ceny, bo ktoś nagle zakręcił kurek, jak przy embargu albo wojnie.
To jest podręcznikowy przykład problemu z takimi wskaźnikami recesji. Znaczenie wzrostu ceny ropy zależy od tego, skąd się wziął. Sam odczyt wskaźnika tego nie powie.
Podaż pieniądza M2 a recesja w USA w 2023 roku
Dorzućcie do tego słynny wzrost podaży pieniądza M2. To gotówka i pieniądze, które ludzie i firmy trzymają na kontach i lokatach. Zasada była prosta. Kiedy ilość pieniądza w gospodarce zaczyna się kurczyć, to znaczy, że kredytu jest mniej, wydatków jest mniej, a za chwilę przychodzi recesja.
W 2022 roku wzrost M2 gwałtownie hamował i już wtedy padały bardzo mocne prognozy. W sierpniu 2022 roku Steve Hanke, ekonomista z Johns Hopkins, zapowiadał „potężną recesję” w 2023 roku, właśnie przez zachowanie podaży pieniądza M2.
Pod koniec 2022 roku wykres zaczął wyglądać przerażająco. Podaż pieniądza w USA spadła rok do roku po raz pierwszy w historii danych sięgającej 1959 roku.
Recesja nie przyszła. Dlaczego? Jeden z głównych powodów to pandemia, która wcześniej kompletnie wykrzywiła M2. Najpierw rząd i Fed zalały gospodarkę pieniędzmi. Czeki dla obywateli, pomoc dla firm, masowy skup obligacji przez Fed. W szczycie M2 rosła o 27 procent rok do roku, a w dwa lata przybyło jej około 40 procent. Kiedy więc w 2023 roku zaczęła się kurczyć, gospodarka po prostu oddawała część tej nadwyżki. Nawet w środku tego „historycznego spadku” pieniądza w gospodarce było o mniej więcej 9 procent więcej, niż gdyby rosła w tempie sprzed pandemii, czyli z lat 2010–2019.
Porównywanie tego do klasycznych okresów, kiedy pieniądz i kredyt naprawdę się zapadały, nie miało sensu. To dokładnie ta sama pułapka co z regułą Sahm. Historyczna korelacja została potraktowana jak niezmienne prawo.
Jakie dane gospodarcze naprawdę warto obserwować?
Widzicie wspólny mianownik? Krzywa rentowności, reguła Sahm, szok naftowy i M2. To wszystko niesie prawdziwe i wartościowe informacje o gospodarce. Problem zaczyna się wtedy, gdy historyczną regularność bierzemy za prawo natury. Każdy z tych wskaźników pokazuje skutek, ale nie mówi, co go wywołało, a to przyczyna decyduje, czy za odczytem stoi recesja, czy tylko agresywny Fed, fala imigrantów, chiński popyt na ropę albo pandemiczna nadwyżka pieniądza.
To na co patrzeć w takim razie? Zasada jest jedna i wynika z wszystkiego, co dziś powiedziałem. Patrzcie na AKTYWNOŚĆ, nie na jej odbicie w cenach, stopach czy agregatach. Wskaźniki, które dziś obalałem, mówią, co rynek obligacji MYŚLI o gospodarce albo co statystyka POLICZYŁA trzy miesiące temu. Dane wyprzedzające mówią, co gospodarka ROBI w tym tygodniu i nie da się ich zinterpretować na dwa sposoby. Nagrałem o nich osobny materiał. O tych wskaźnikach i danych, na które naprawdę warto zwracać uwagę.
Wskaźniki robią się sławne, bo dają iluzję pewności, a pewność sprzedaje się lepiej niż prawda. Wykres, który „zawsze się sprawdzał”, nie wymaga od Was myślenia. Z kolei pytanie „dlaczego krzywa się odwróciła” wymaga wiedzy o Fedzie, deficycie, oszczędnościach z pandemii i stałych stopach kredytów. To nie zmieści się w nagłówku.
Świat zawsze zmienia się szybciej niż wykresy, które go opisują. Ekonomia nie ma praw natury. Ma mechanizmy i inwestor, który pyta „co uruchomiło ten mechanizm”, będzie się mylił rzadziej niż ten, który pyta „co pokazuje wykres”. Nawet jeśli wykres sprawdzał się przez pięćdziesiąt lat.
Do zarobienia,
Piotr Cymcyk








