Wstęp
Na razie temat przyjęcia przez Polskę wspólnej europejskiej waluty wydaje się zamknięty. Po pierwsze niemal 65% Polaków nie chce dzisiaj przystępować do Strefy Euro, a po drugie nie spełniamy formalnych warunków do takiego wejścia. Drugi problem dałoby się jeszcze obejść, ale wola polityczna jest tutaj zdecydowanie ważniejszym czynnikiem. Podpisując traktat akcesyjny do UE, zobowiązaliśmy się jednak do przyjęcia wspólnej waluty.
Mamy już dość bogatą historię w Europie, jeśli chodzi o kraje przyjmujące walutę euro. Można więc dość łatwo zweryfikować, jak przyjęcie wspólnej waluty wpływa później na gospodarkę. Spójrzmy na dwa podstawowe elementy i porównanie tempa wzrostu PKB oraz poziomu inflacji krajów przed wejściem do wspólnej unii walutowej i już po ich przystąpieniu.
Zyski i straty z przyjęcia euro
Autor badania „Structural time series models and synthetic controls—assessing the impact of the euro adoption” Peter Dreuw zauważa, że chociaż wspólna waluta ma swoje plusy, to pełny obraz sytuacji można dostrzec dopiero po analizie korzyści, jak i wad przystąpienia do unii walutowej. Niewątpliwym plusem zdaniem Dreuwa jest większa otwartość na handlową wymianę zagraniczną. Eksport (a to właśnie on w największym stopniu przyczynił się do rozwoju Polski), dzięki Strefie Euro widocznie wzrasta. Chodzi głównie o eksport do państw ze Strefy Euro. Lista plusów jest oczywiście szersza, ale to największa zaleta unii walutowej.
Wady wspólnej waluty też jednak istnieją. Największymi wyzwaniami jest obniżona skuteczność działań polityki monetarnej. Europejski Bank Centralny utrzymuje jedną stopę procentową dla wszystkich krajów. Z punktu widzenia ekonomicznego to oczywiście absurdalne. Cykle gospodarcze różnych państw w Europie są na różnych etapach, a indywidualne sterowanie polityką monetarną własnej waluty może w chwilach kryzysowych pozwolić na lepsze wygładzenie cykli. Ten argument stopniowo może tracić na znaczeniu dopiero wtedy, gdy integracja europejska będzie postępować dalej.
Zachowanie PKB po wejściu do Strefy Euro
Mniejsza skuteczność polityki monetarnej Europejskiego Banku Centralnego powinna mieć swoje wymierne negatywne konsekwencje. Rzeczywiście są dane, które to potwierdzają. Peter Dreuw porównał wzrost PKB per capita w krajach Strefy Euro. Chodzi o moment przed wstąpieniem do unii walutowej i po wstąpieniu, w stosunku do tego samego wskaźnika w krajach z własną walutą. Pod uwagę brana była tzw. grupa kontrolna. Różniła się ona dla każdego z państw, aby wyniki były bardziej wymierne. Belgia porównywana jest do USA, Danii i Izraela, natomiast Francja do Danii, Australii i Szwecji. Wyniki można zobaczyć na poniższych wykresach.
Trend wzrostu PKB na mieszkańca w wybranych krajach Strefy Euro w stosunku do krajów grupy kontrolne (spoza Strefy Euro).
Trend wzrostu PKB na mieszkańca w wybranych krajach Strefy Euro w stosunku do krajów grupy kontrolne (spoza strefy euro).
W tym przypadku Państwa z grupy kontrolnej, nieposiadające euro, rozwijały się szybciej kraje, które ją przyjęły. Różnice były jednak marginalne. Na przyjęciu wspólnej waluty najbardziej straciły dwa państwa. Mowa o Włochach i Grecji. W przeszłości te dwa państwa dewaluowały swoją własną walutę, aby utrzymać konkurencyjność gospodarki. Po przyjęciu euro nie było już to możliwe.
Przyjęcie euro a inflacja
Eurosceptycy podkreślają, że po przyjęciu euro ceny w Polsce mocno wzrosną. Według badania przeprowadzonego na zlecenie Komisji Europejskiej w kwietniu 2018 r. 71% Polaków uważa, że wprowadzenie euro doprowadzi do wzrostu cen w kraju. Liczne badania na ten temat wskazują jednak, że wpływ konwersji narodowych walut na euro na zmiany cen konsumenckich był niewielki i jednorazowy. Nieznacznie większy wzrost cen w wyniku konwersji waluty występował dla wąskiej grupy produktów, głównie w sektorze usług (np. w sektorze gastronomicznym).
Miesięczna inflacja w państwach dopiero co przystępujących do strefy euro oraz jej różnica wobec miesięcznej inflacji w Strefie Euro
Nie można na widok takich danych stwierdzić, że przyjęcie euro podbija istotnie ceny. W kontekście więc samego PKB oraz inflacji przyjęcie wspólnej waluty nie wydaje się istotnie wpływającym czynnikiem. Oczywiście to nie są jedyne elementy warte rozważania. Wspólna waluta pozytywnie wpływa na rozwój rynku finansowego, ułatwia wspomnianą wymianę handlową, czy obniża koszty długu. Z perspektywy tempa wzrostu PKB czy inflacji krótkoterminowy wpływ nie jest jednak aż tak istotny.
