Czym jest Produkt Krajowy Brutto (PKB) - DNA Rynków
Featured Video Play Icon

PKB – czym jest Produkt Krajowy Brutto?

Wskaźnik PKB jako podstawa gospodarki i inwestycji

Ilość wskaźników i danych związanych z giełdą oraz inwestycjami niejednokrotnie potrafi przyprawić o prawdziwy ból głowy. Nic więc dziwnego, że podejmując decyzje o tym, gdzie ulokować swój kapitał, wielu z nas przegląda internetowe portale czy fora szukając gotowych recept na sukces. Chętnie słuchamy rynkowych plotek, sprawdzamy maklerskie rekomendacje lub kierujemy się intuicją szybko spoglądając na wykres kursu. Później przerzucamy jedynie wzrokiem kilka depesz informacyjnych wyszukując czy aby przypadkiem nigdzie nie przewijają się takie słowa jak „sprzedaj”, „bankructwo” lub „urząd skarbowy”. Nie jest to wbrew pozorom krytyka tego i podobnych „stylów” inwestycyjnych. W końcu – po efektach ich poznacie. Poświęcając jednak stosunkowo niewiele czasu możemy do swojego koszyka informacji na jakich bazujemy dodać własne analizy i interpretacje podstawowych wskaźników ekonomicznych. Ich twarde cyfry na pewno okażą się dobrym wsparciem dla naszej intuicji. Jedną z takich podstawowych miar jest Produkt Krajowy Brutto, czyli PKB.

Czym jest Produkt Krajowy Brutto (PKB)?

To najprostszy miernik poziomu rozwoju gospodarki. W swojej najbardziej klasycznej definicji, PKB to nic innego jak suma wartości dodanej wszystkich dóbr finalnych i usług wytworzonych w gospodarce w ciągu roku. Tylko co to tak naprawdę jest ta „wartość dodana”? Dla lepszego zobrazowania przykładu – wyobraźmy sobie bułkę z piekarni. Przyjmijmy, że kosztuje ona 1 zł, a składowe tej ceny to:

Jak wygląda schemat „wartości dodanej” w przypadku PKB
Jak w prawidłowy sposób obliczyć PKB?
W finalnym PKB, które regularnie podaje nam Główny Urząd Statystyczny znajdziemy jedynie wartość = 1 zł. PKB nie jest więc sumą wartości towarów i usług dostarczonych przez poszczególne osoby (piekarza lub sprzedawcę). To wartość jaką ostatecznie zapłacił klient. Względna prostota w tym jak oblicza się Produkt Krajowy Brutto doprowadziła do jego bardzo dużej popularności i powszechnego zastosowania. Niestety, każda prostota niesie za sobą wady. Nie wlicza się do niego cała praca wolontarialna, nie uwzględnia liczby osób w kraju oraz różnic kursowych, nie odzwierciedla jakości usług, a to wszystko dopiero początek listy błędów i niedoskonałości jakimi obarczony jest ten wskaźnik. Każdy problem można oczywiście rozwiązać. Przykładowo: podzielenie wartości PKB przez liczbę mieszkańców (tzw. PKB per capita) lub uwzględnienie różnic kursowych (tzw. PKB według parytetu siły nabywczej) to najpopularniejsze sposoby na „urealnienie” zaburzonych wartości PKB. To, wymaga już jednak o wiele więcej pracy.

Jak można policzyć PKB?

PKB jest określany mianem Ojca Chrzestnego wszystkich wskaźników gospodarczych. To za sprawą tego, że w jego skład wchodzą w teorii wszystkie gospodarcze elementy – od wielkich inwestycji, przez sprzedane samochody i remonty mieszkań, po kupione kosmetyki w drogerii czy bilety komunikacji itd. Patrząc na złożoność otaczającej nas gospodarczej rzeczywistości trudno sobie wyobrazić jak można to wszystko policzyć. I faktycznie zamiast liczenia bardziej precyzyjnym jest stwierdzenie, że PKB się… szacuje. Tylko, że aby ten szacunek był jak najbliższy rzeczywistości liczy się daną część gospodarki przynajmniej na kilka sposobów, a potem wyciąga średnią. Również czas szacowania Produktu Krajowego Brutto jest istotny. Najważniejszy wskaźnik dla gospodarek jest podawany z dużym opóźnieniem. Zazwyczaj o tym, co działo się w danym kwartale dowiadujemy się po 3 miesiącach od jego zakończenia. Przy dynamicznie zmieniającej się sytuacji takie wskazania mogą doprowadzić inwestorów do solidnych kłopotów. Najczęściej stosowane sposoby wspominanego szacowania to metoda wydatkowa i dochodowa.

Metoda wydatkowa obliczania PKB

Metoda wydatkowa zakłada, że PKB to łączne wydatki nabywców finalnych dóbr. Gdy więc firma kupi deski na szafę to nie jest liczone do PKB. Jednak gdy my kupimy szafę w sklepie to jesteśmy finalnym odbiorcą. Najłatwiej te wydatki przedstawić za pomocą wzoru:
PKB = Konsumpcja + Inwestycje + Wydatki rządowe (bez transferów do ludności) + eksport netto.

Metoda dochodowa obliczania PKB

Metoda dochodowa szacująca PKB przyjmuje założenie, że PKB to suma wszystkich dochodów wygenerowanych w gospodarce dla właścicieli czynników produkcji. W metodzie dochodowej przyjmuje się, że dokładanie wartości na każdym etapie produkcji sprawia, że jesteśmy za ten dodatek wynagradzani dochodem, czyli dochód dobrze powinien przybliżać PKB. W efekcie taki PKB oblicza się jako:
PKB = Dochody z pracy + dochody z kapitału + dochody państwa + amortyzacja

Produkt Krajowy Brutto czy Produkt Kreatywny Bardzo?

Nie zawsze sposoby szacowania PKB są łatwe. Czasem sytuacja wymusza obliczanie wskaźnika bazując na zupełnie niestandardowym podejściu. Pierwszym z brzegu przykładem takiej sytuacji jest stan, w którym nie mamy zaufania i przekonania do poprawnego liczenia swojego PKB przez dany kraj. Tylko lokalny Urząd Statystyczny lub Urząd Skarbowy może mieć dostęp do danych koniecznych do jego obliczania. Małe to zmartwienie, gdy w swoich obliczeniach myli się np. Czarnogóra. Sytuacja zmienia się znacząco, gdy taki sam problem dotyka np. Chin. Do szacunków tej drugiej największej gospodarki na świecie wielokrotnie zgłaszano zastrzeżenia. Niektóre międzynarodowe raporty nie odnoszą się do oficjalnych danych, a do… satelitarnych zdjęć szacujących grubości pokrywy smogu w głównych miastach, na której to podstawie szacowano dynamikę PKB.

Alternatywnym sposobem szacowania PKB jest także obliczenie ilości zużytej przez nią energii elektrycznej. Ponieważ mało prawdopodobne jest, że zbudujemy swoją elektrownię, więc ilość zużytego prądu w porównywalnych gospodarkach powinna być podobna. Stąd gdy jakaś gwałtownie rośnie na papierowym PKB musi mieć to odzwierciedlenie w produkcji energii lub przynajmniej w jej imporcie z zagranicy. A ten drugi już da się szacować bardziej niezależnie, bo każdy z kimś graniczy.

Z innych ciekawostek dotyczących Produktu Krajowego Brutto warto dodać, że poza oczywistymi produktami i usługami do PKB wlicza się także trudno mierzalne elementy jak prostytucja, narkotyki czy przemyt. Ta nielegalna działalność jest szacowana i doliczana do gospodarczej aktywności. Od 2014 roku polski GUS także dodaje te czynniki do krajowego PKB. Jednak to tylko ciekawostka, bo ich udział w całkowitej gospodarce jest minimalny. Widać to zresztą na poniższym zestawieniu z 2015 roku, gdzie szara (legalna, ale niezarejestrowana) i czarna strefa (nielegalna działalność) łącznie stanowiły one 13,5% całkowitego PKB. Przy czym nielegalną oszacowano na jedynie 0,3% całej gospodarczej rzeczywistości.

Przykładowe rozbicie PKB dla Polski w GUS

Składowe PKB za 2015 roku według GUS
Źródło: Raport GUS

Takie podejście uwzględniające liczenie PKB łącznie z tak abstrakcyjnymi elementami nie jest wymysłem polskiego GUSu, lecz standardową praktyką w europejskiej statystyce. Gospodarki ciągle się zmieniają i rozwijają. Jedne szybciej, inne wolniej, a jeszcze inne gwałtownie się kurczą przez kryzysy. Aktualna lista krajów porównująca ich wielkości PKB jest dostępna w anglojęzycznej Wikipedii na stronie: https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_(nominal)

Zobacz także najnowszy odcinek DNA Rynków

Gospodarcze powiązania PKB z rynkiem kapitałowym

Historia pokazuje jednak, że nawet pomimo tych problemów PKB potrafi być bardzo ciekawym prognostykiem tego co może nas czekać na rynku kapitałowym. W oparciu o nominalną wartość PKB obliczany jest jeden z ciekawszych wskaźników pokazujących „rozgrzanie” na rynku akcji. Wskaźnik Warrena Buffeta to stosunek wartości rynkowej (kapitalizacji) wszystkich notowanych spółek na danym rynku (lub patrząc od strony globalnej) do nominalnego PKB kraju w jakim ten rynek działa. Poniżej możemy zobaczyć przykład tego wskaźnika dla rynku amerykańskiego w latach 1970-2019. Ostatni odczyt pochodzi ze stycznia 2019 roku.

Wskaźnik Warrena Buffeta za lata 1970-2019
Wskaźnik Warrena Buffeta dla rynku amerykańskiego
Źródło: www.advisorperspectives.com

Nie potrzeba wielu starań, żeby na powyższym wykresie odkryć zależność. Od razu widać, co działo się, gdy wskaźnik ten zbliżał się lub przekraczał poziom 100%. Sygnały rynkowego „przegrzania” były z perspektywy czasu naprawdę mocno widoczne przed każdym z trzech wielkich światowych kryzysów jakie miały miejsce od 1970 roku.

Swoją uwagę warto również zwrócić na tempo wzrostu PKB. To ponownie podawana przez GUS wartość procentową, która określa, jak zmieniło się nominalne PKB w ujęciu rocznym bądź kwartalnym. Efekty okazują się dość nieintuicyjnie. Szukając najlepszych okazji do inwestycji na rynkach akcji powinniśmy czekać na okresy, w których tempo wzrostu… spada. Dla polskiego rynku zależność tą sprawdził np. Quercus TFI pod koniec 2016 roku. Jak się okazało – za każdym razem, gdy dynamika PKB spadała poniżej 3%, po upływie 12 miesięcy główny indeks na warszawskiej giełdzie był wyraźnie powyżej punktu swojego startu. Spowalniająca gospodarka okazuje się, jak widać, mieć swoje inwestycyjne plusy.

Kupuj tanio, sprzedawaj drogo

Niezależnie od sposobu analizy wszystko na koniec sprowadza się właśnie do tego. Problem leży jedynie w zidentyfikowaniu, kiedy faktycznie akcje są tanie, a kiedy drogie. Gdy nikt z nas nie wierzy w lepsze jutro, a spowalniająca gospodarka budzi najgorsze skojarzenia o bezrobociu i zapaści – inwestorzy powinni powoli zacierać ręce i szykować gotówkę. Kiedy z kolei wartość przedsiębiorstw zaczyna znacznie przewyższać wartość całej gospodarki w jakiej działają – warto pomyśleć dwa razy zanim ulokujemy swój kapitał. W jednym i drugim przypadku analiza PKB znacznie uprości nam tą obserwacje.

Do zarobienia!
Paweł Cymcyk

Powinno Cię zainteresować również:



Skomentuj

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Autor

Paweł CymcykNazywam się Paweł Cymcyk. Finansami zajmuję się od 2007 roku. Pomogę Ci zrozumieć wszystko co w giełdach i gospodarkach jest najważniejsze dla Twoich pieniędzy. Dowiedz się o mnie więcej...
Slider

Ankieta

Co sądzisz o nowej stronie DNA?

Pokaż wyniki

Loading ... Loading ...

Polecane wpisy

Długość sukienki miarą kryzysu - Hemline Index


Biuletyn Byki i Niedźwiedzie, Luty 2019


22 biliony zmartwień, rekordowy dług publiczny USA


PPK czyli Pracownicze Plany Kapitałowe - za i przeciw


Fundusze Cyklu Życia | Inwestycyjny Ring DNA Rynków


Brexit w składzie porcelany


Slider
Slider

Polecane wpisy

Długość sukienki miarą kryzysu - Hemline Index


Biuletyn Byki i Niedźwiedzie, Luty 2019


22 biliony zmartwień, rekordowy dług publiczny USA


PPK czyli Pracownicze Plany Kapitałowe - za i przeciw


Fundusze Cyklu Życia | Inwestycyjny Ring DNA Rynków


Brexit w składzie porcelany