Eksport przyczynił się do rozwoju Polski

30 lat polskiego eksportu

W 1992 roku polski eksport miał wartość 900 tys. małych samochodów osobowych. Dziś odpowiada wartości 26 mln takich samych aut. W 2001 roku Polska była europejskim liderem w sprzedaży węgla, w 2010 roku – mebli, a w 2020 roku – monitorów. Struktura polskiej gospodarki zmienia się, ale zdecydowanie zmienia się na lepsze.

Ta gigantyczna naszego eksportu nastąpiła przy niemal niezmienionej liczbie osób pracujących w sektorze przemysłowym, co świetnie pokazuje, jak bardzo przedsiębiorstwa przemysłowe zwiększyły swoją wydajność. Zdolność sprzedaży na świat jest jednym z głównych czynników determinujących rozwój gospodarczy i standard życia. Im więcej kraj sprzedaje, tym więcej może konsumować.

Dlaczego eksport jest taki ważny

Eksport to inaczej wywóz produkowanych w kraju dóbr materialnych i towarów poza jego granicę. Może być realizowany w skali mikro i w skali makro, musi także spełniać określone warunki. Jego wysokość ma duży wpływ na stan gospodarki danego państwa i na jego bilans płatniczy. Wzrost lub spadek krajowego eksportu wpływa na całą gospodarkę, zwiększając lub hamując wzrost gospodarczy. Niweluje bezrobocie i wspiera walutę.

Jego poziom dobrym wskaźnikiem kondycji gospodarczej. Już sam poniższy wykres korelacji między wartością eksportu państwa, a wielkością jego PKB pokazuje wielkie znaczenie tego elementu. Wskaźnik korelacji na poziomie 0,93 wprost mówi nam o tym, że nie ma rozwoju państwa bez rosnącego eksportu.

Korelacja między wielkością eksportu a wartością PKB

Korelacja między wielkością eksportu a wartością PKB
Źródło: https://www.researchgate.net/figure/Correlation-between-total-export-and-GDP_fig1_242181186

Szczęśliwie PKB naszego kraju od wielu lat mocno rośnie. Zwiększony dobrobyt widać gołym okiem. Ten szybki rozwój byłby niemożliwy bez właśnie dynamicznie rosnącego eksportu. Ten rósł średniorocznie aż o 11,7%.

Wzrost wartości polskiego eksportu na przestrzeni ostatnich 30 lat

Wzrost wartości polskiego eksportu na przestrzeni ostatnich 30 lat
Źródło: https://api.kuke.pl/files/attachments/e0e963d4-267e-11ec-9df6-00abcd082070/raport-30-lat-polskiego-eksportu.pdf

Widać jak wielka powyższa dynamika bardzo mocno przyspieszyła w 2004 roku, czyli w momencie wejścia Polski do Unii Europejskiej.

Od surowców, przez maszyny, po materiały

Po polskich przemianach ustrojowych, struktura naszego eksportu zmieniła się diametralnie. Na początku sprzedawaliśmy przede wszystkim surowce i towary mało przetworzone, większość do ZSRR. Głównie węgiel i wyroby hutnicze. Z początku polski eksport opierał się na surowcach. Po kilku latach zwiększyło się znaczenie tanich towarów przetworzonych, głównie odzieży.

Kryzys w Rosji z  końca XX wieku doprowadził do załamania eksportu odzieży. Nastąpił  silny wzrost udziału towarów przetworzonych, głównie maszyn, sprzętu transportowego i części motoryzacyjnych. Polska wraz z całym regionem Europy Środkowej zaczęła być mocno włączana w struktury zachodnioeuropejskiego przemysłu samochodowego. Po kryzysie finansowym z 2008 roku, Polska jeszcze bardziej zaczęła kooperować z krajami Europy Zachodniej. Po prostu kryzys zachęcił przedsiębiorstwa z bogatych krajów zachodu, do poszukiwania tańszych dostawców.

Światowy kryzys finansowy zwiększył wolumen i poprawił strukturę polskiego eksportu. Dominacja sprzętu transportowego zaczęła ustępować, a dużą rolę zaczęły odgrywać towary średnio przetworzone. Wyroby z metali, papieru, plastiku, a także żywność przetworzona.

Późniejsze kryzysy z 2012 roku, oraz z 2020 roku, również zmuszały coraz większą grupę producentów z krajów starej Unii, do poszukiwania tańszych dostawców. Można powiedzieć, że globalne kryzysy służą Polsce i innym krajom regionu. Pomimo istotnych zmian w strukturze polskiego eksportu towarów, na przestrzeni 30 lat, udział eksportu towarów wysoko przetworzonych wynosi ok. 41 proc. i jest niższy niż w Niemczech (53 proc.).

Zmiany struktury towarowej polskiego eksportu

Zmiany struktury towarowej polskiego eksportu

Poziom rozwoju gospodarczego nie zależy jednak tylko od wysokiego udziału towarów wysokoprzetworzonych w eksporcie ogółem. Można specjalizować się w produkcji towarów półprzetworzonych i być jednocześnie krajem bardzo innowacyjnym. Przykładem takiej gospodarki jest Holandia. O poziomie rozwoju gospodarczego decyduje głównie wysoka wydajność, na którą wpływa kultura pracy społeczeństwa, a także dostęp do nowych technologii.

Struktura towarowa eksportu Polski na tle innych krajów

Struktura towarowa eksportu Polski na tle innych krajów

Polska zawsze ma jednego kluczowego partnera handlowego

Wraz z wyczekiwanym upadkiem komunistycznej Rosji, Niemcy przejęły dominującą rolę jako nasz partner handlowy. Nawet jeszcze przed transformacją udział Niemiec Zachodnich w polskim eksporcie sięgał wysokich 6–7 proc. Ciekawym faktem jest to, że Polska zawsze była mocno uzależniona od jednego konkretnego rynku. Poniższy wykres ładnie to pokazuje. Oczywiście w różnych latach, różne kraje zmieniały się na pozycji lidera, lecz mniej więcej eksportowaliśmy na konkretny rynek 30% naszych towarów.

Udział głównego partnera handlowego w polskim eksporcie

Udział głównego partnera handlowego w polskim eksporcie

Uzależnienie od jednego partnera jest charakterystyczne dla rynków wschodzących, peryferyjnych i półperyferyjnych. Czechy dla przykładu aż 32,6% swojego eksportu sprzedają do Niemiec.

Udział głównego partnera w eksporcie poszczególnych krajów

Udział głównego partnera w eksporcie poszczególnych krajów

Polskie hity eksportowe

Na przestrzeni lat wiele się zmieniło. Z europejskiego lidera branży górniczej, staliśmy się czołowym eksporterem części i akcesoriów samochodowych, mebli, niektórych artykułów budowlanych. Spojrzenie na sam szczyt listy hitów eksportowych pozwala zobaczyć najistotniejsze trendy w polskim eksporcie. Przede wszystkim pod względem największych pozycji w eksporcie Polska w ostatnich dwóch dekadach przesunęła się z produkcji samochodów w kierunku produkcji części samochodowych. Polska stała się ogromnym dostawcą elementów znajdujących się w początkowej fazie produkcji dobra finalnego.

W polskim eksporcie dominuje kilka grup towarów :

Motoryzacja i sprzęt transportowy – W 2001 roku wartość eksportu samochodów nieznacznie przewyższała eksport części, a już w 2020 roku zagraniczna sprzedaż części była o połowę większa od sprzedaży samochodów. W ciągu tych 20 lat eksport części zwiększył się dziewięciokrotnie, a eksport samochodów trzykrotnie. Od 2018 roku rośnie też bardzo wolumen sprzedaży akumulatorów, które są coraz częściej wykorzystywane w produkcji samochodów elektrycznych. Po Niemczech Polska jest drugim największym eksporterem akumulatorów w Europie. Wysoko w zestawieniu najważniejszych towarów eksportowych z Polski znajdują się także samochody ciężarowe (6. miejsce w UE), silniki spalinowe (2. miejsce w UE), części do silników spalinowych (3. miejsce w UE), a także opony (4. miejsce w UE).

Meble – Obok motoryzacji wysoki udział w eksporcie towarów ogółem mają meble. Już w 2001 roku znajdowały się one w czołówce najważniejszych towarów eksportowych, odpowiadając za ok. 10% udziału w eksporcie tych towarów w UE ogółem (po Włoszech 27,6% i Niemczech 15,6%). Od 2009 roku, aż do teraz jesteśmy europejskim liderem w eksporcie mebli do siedzenia, z ponad 20% udziału w eksporcie całej UE. W latach 2001–2019 eksport polskich krzeseł i foteli wzrósł niemal czterokrotnie, a obecnie jest o blisko połowę większy od wartości eksportu z Niemiec, które po nas są drugim największym eksporterem tych towarów w UE. Polska jest także w ścisłej czołówce europejskich eksporterów innych rodzajów mebli: drugim największym eksporterem mebli lekarskich (m.in. stoły operacyjne, fotele dentystyczne).

Żywność i konsumpcja – Wysoko na liście hitów znajduje się kilka produktów spożywczych. Przede wszystkim są to papierosy, które w biznesie są klasyfikowane jako część sektora produkcji żywności. Polska jest europejskim liderem eksportu papierosów, mamy ponad 1/3 udziału w eksporcie papierosów ogółem w całej UE. Ważnym towarem eksportowym jest także drób, którego obecnie jesteśmy największym eksporterem w UE. W okresie ostatnich dwóch dekad producenci drobiu w Polsce konsekwentnie zwiększali sprzedaż za granicę: w 2001 roku byliśmy dziewiątym eksporterem, mając zaledwie 2,5% udziału w europejskim eksporcie drobiu, ale już w 2010 roku awansowaliśmy na czwartą pozycję, kontrolując 11% rynku, a od 2019 roku jesteśmy liderem z 26% udziału. Wysoko na liście są również producenci wyrobów piekarniczych, wśród których ważną pozycją jest mrożone pieczywo. Kolejne miejsce na liście zajmują wyroby czekoladowe.

Materiały budowlane – W latach 2001–2020 Polska odnotowała niesamowity wzrost eksportu artykułów budowlanych z tworzyw sztucznych (wzrost z 0,07 do 1,5 mld dolarów). W 2002 roku polscy producenci tych towarów nie byli nawet w pierwszej dziesiątce eksporterów w UE, ale już w 2006 roku awansowaliśmy na drugą pozycję z 10% udziału w całkowitym eksporcie tych artykułów w UE. W 2010 roku udział artykułów budowlanych z tworzyw sztucznych w unijnym eksporcie ogółem wzrósł do 15%, w 2016 do 20%, a w 2020 do 26%, dając nam pierwszą pozycję w UE. Wysoką pozycję w polskim eksporcie mają także elementy konstrukcyjne (m.in. okna, dachy), w których przypadku jesteśmy drugim największym eksporterem w UE z 14% udziału w unijnym eksporcie ogółem. Jesteśmy także drugim eksporterem przewodów elektrycznych w UE z 8,5% udziału w unijnym rynku. W UE jesteśmy także liderem w eksporcie grzejników centralnego ogrzewania (17% udziału w rynku).

Sprzęt AGD – Choć w skali wartości polskiego eksportu ogółem sprzęt AGD nie zajmuje wysokiej pozycji, to mimo to Polska jest tu europejskim liderem. W 2020 roku eksportowaliśmy najwięcej pralek w UE, wyprzedzając Niemcy i Włochy, które jeszcze dekadę temu były europejskimi czempionami.

Surowce – Pomimo rosnącej liczby towarów przetworzonych na liście eksportowych hitów Polska wciąż jest kluczowym eksporterem wybranych surowców. Historycznie od początku stulecia jesteśmy największym eksporterem miedzi w UE.

Powyższa analiza pokazuje, że w ostatnich dwóch dekadach Polska wyspecjalizowała się w eksporcie części motoryzacyjnych, mebli, niektórych materiałów budowlanych oraz drobiu. W tych produktach większość stanowią towary mało zaawansowane technologicznie. Części i akcesoria motoryzacyjne są zazwyczaj tańsze i jest w nich mniejsza wartość dodana niż produktach gotowych. Z kolei produkty gotowe, takie jak meble, materiały budowlane czy papierosy, także nie są wysokomarżowe.

Towary o największej wartości eksportu w kolejnych pięcioleciach (eksport w mln euro).

Towary o największej wartości eksportu w kolejnych pięcioleciach (eksport w mln euro).

W 2001 roku Polska była europejskim liderem eksportu w 13 grupach towarowych, ale już w 2020 roku przodowaliśmy w 41 grupach towarów. Szczególnie szybki wzrost Polski w tym rankingu nastąpił po globalnym kryzysie finansowym w 2008 roku, który skłonił wiele przedsiębiorstw z zagranicy do poszukiwania tańszych dostawców w nowych krajach członkowskich. Polska zaczęła przejmować dominującą rolę w niektórych dziedzinach. Ta specjalizacja w Polsce miała głębszy wymiar niż w pozostałych krajach w regionie.

Mapa hitów eksportowych – jak wygląda lista najważniejszych towarów oraz jak zmieniała się ich pozycja na tej liście od początku XXI wieku

Mapa hitów eksportowych – jak wygląda lista najważniejszych towarów oraz jak zmieniała się ich pozycja na tej liście od początku XXI wieku
Źródło : https://api.kuke.pl/files/attachments/e0e963d4-267e-11ec-9df6-00abcd082070/raport-30-lat-polskiego-eksportu.pdf

Powyższa tabela dobrze pokazuje jak rośnie znaczenie niektórych kategorii produktowych dla całości naszego eksportu.

Jaka przyszłość

Z raportu o trzydziestoleciu polskiego eksportu, który był podstawą dla tego materiału, można wysnuć kilka wniosków i prognoz na przyszłość. Umiejętność dostrzeżenia trendów przyszłych kierunków rozwoju polskiego eksportu, pozwoli lepiej odnaleźć wartościowe spółki notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych, które skorzystają z nowych trendów.

Po pierwsze, można powiedzieć że silna pozycja krajowych producentów żywności daje spore szanse na zdobywanie coraz dalszych rynków eksportowych, nie tylko w UE, ale także w krajach azjatyckich. Na naszej giełdzie jest kilka spółek rolniczych, głównie z Ukrainy, które po zakończeniu wojny mogą dalej dokonywać ekspansji zagranicznej.

Polska zawsze była krajem o wysokim stopniu uzależnienia od dużego partnera handlowego. W 1929 roku Niemcy miały 32 proc. udziału w polskim eksporcie, a w 2020 roku miały 29 proc. Po niemal 100 latach nic się nie zmieniło. Wszystko wskazuje na to, że w przyszłości również się to nie zmieni i Niemcy cały czas pozostaną dla nasz kluczowym krajem eksportowym. To spostrzeżenie pozwoli nam zrozumieć, że dla polskich firm Niemcy pozostaną bardzo ważnym rynkiem.

W ostatnich dwóch dekadach znacząco rosło znaczenie krajów regionu jako rynków, na które trafia polski eksport towarów. Przykładowo, w latach 2001–2020 udział Czech w polskim eksporcie towarów wzrósł z 4,0 proc. do 5,8 proc., a Rumunii z 0,6 proc. do 2,1 proc. Warto obserwować firmy, które stawiają na ekspansję właśnie na tych kierunkach. Historia pokazuje, że jest tutaj największy potencjał, a bariery wejścia dla polskich firm najmniejsze.

Ostatnim wnioskiem płynącym z analizy trendów rozwoju polskiego eksportu jest to, że biorąc pod uwagę integrację polskich przedsiębiorstw w globalnych łańcuchach dostaw, z dużym prawdopodobieństwem można powiedzieć, że Polska w najbliższych latach będzie specjalizować się w produkcji towarów półprzetworzonych. Istotnym wyzwaniem będzie zatem podnoszenie wydajności produkcji poprzez jej automatyzację i zwiększanie wartości eksportu w przeliczeniu na zatrudnionego. Wzrost nakładów inwestycyjnych powinien być zatem kluczowym czynnikiem, który umożliwi spółkom dalszą ekspansję zagraniczną.

Do zarobienia,
Karol Badowski

107
4

Oceń materiał!

107
4


Przeczytaj również:

Ankieta

Ile razy FED podniesie stopy w roku 2022?

  • Max 2
  • 3-4
  • Ponad 4

Zobacz wynik

Loading ... Loading ...

Najwyżej oceniane: