PPK czyli Pracownicze Plany Kapitałowe – za i przeciw!

„W sumie się opłaca!” – to hasło pod jakim promowane są Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK). Czy rzeczywiście PPK się opłaca? Może to tylko odgrzewane OFE, jak twierdzi wielu? Czy PPK ma szanse rozbujać polski rynek i zapewnić godziwe emerytury? Czy pieniądze alokowane w funduszach zdefiniowanej daty należą absolutnie do nas? Aż chce się zaśpiewać fragment piosenki… „mądre pytania i głupie odpowiedzi otrzyma metalowiec, który pójdzie do spowiedzi”. Dlaczego? Bo pytania owszem są dobre, ale nie można na nie jednoznacznie odpowiedzieć ex ante. Wyniki poznamy dopiero za kilka lat, kiedy wyobraźnię Premiera Morawieckiego zweryfikuje rynek. Ale od początku.

Pracownicze Plany Kapitałowe to program emerytalny, do którego będziemy mogli przystąpić już od lipca 2019 roku, jeśli nasza firma zatrudnia powyżej 250 pracowników. W kolejnych latach ulegnie to zmianie, tak aby docelowo każdy pracodawca dawał możliwość uczestnictwa w programie, niezależnie od ilości osób, które zatrudnia. Co ważne, uczestnikiem programu stajemy się automatycznie, jeśli tylko nie wyrazimy sprzeciwu. Skądś to znacie, prawda? Jeśli nie złożycie wypowiedzenia u operatora sieci komórkowej czy kablówki na miesiąc przed końcem umowy, to umowa zostanie przedłużona automatycznie. Tylko, że jest pewna różnica, innym nie trzeba o rezygnacji przypominać co 4 lata, a naszemu Państwu już tak.

Wpłaty będą pochodzić z trzech źródeł. Od pracownika, pracodawcy i od Państwa. W wariancie podstawowym na indywidualne konto w PPK trafi 2% naszego wynagrodzenia brutto (w wersji maksymalnej = 4%), szef przekaże kwotę równą 1,5% wynagrodzenia (w wersji maksymalnej = 4%), natomiast Państwo dopłaci 240 zł w każdym roku. Ponadto otrzymamy jednorazowo 250 zł od Państwa w formie bonusu na start, gdy tylko rozpoczniemy oszczędzanie w PPK. Polski Fundusz Rozwoju udostępnił kalkulator PPK, gdzie dokładnie można wyliczyć, ile teoretycznie wyniesie dodatkowa emerytura. Przykładowo – załóżmy, że zacznę oszczędzać mając 25 lat, przy zarobkach 7000 brutto i minimalnych składkach. Ile wtedy wyniesie moja emerytura, jeśli zdecyduję, że od 60 roku życia będę pobierać świadczenie przez 10 lat?

Instytucja finansowa, która będzie zarządzała i alokowała nasze pieniądze, zostanie wybrana przez pracodawcę. Ten może posiłkować się opinią związków zawodowych bądź samych pracowników, ale oczywiście nie musi. Następnie, gdy pracodawca dokona wyboru takiego podmiotu, nasze wpłaty zostaną zaksięgowane na indywidualnym koncie PPK i skonwertowane na jednostki uczestnictwa funduszu. Wszelkie informacje będą dla nas dostępne na oficjalnym portalu PPK.

Ty masz 20 lat, ja mam 20 lat przed nami… fundusze zdefiniowanej daty. Powstaną specjalne fundusze, które będą miały ograniczenia inwestycyjne podyktowane przez nasze Ministerstwo w Ustawie o Pracowniczych Planach Kapitałowych. Zarządzający tymi funduszami ulokują nasze pieniądze w różnych instrumentach finansowych. Młodzi ludzie mogą inwestować bardziej ryzykownie, bo mają dużo czasu do emerytury i dużo czasu, aby odrobić nieprzewidziane straty. Natomiast pieniądze starszych osób zostaną głównie zdeponowane w obligacjach skarbowych, czyli najbezpieczniejszej grupie aktywów. Ustawa przewiduje szereg limitów związanych z dywersyfikacją, jednak obiektywnie trzeba przyznać, że dopuszcza znacznie większy wachlarz dozwolonych inwestycji, niż było w OFE.

Jeżeli jesteś zatrudniony w kilku przedsiębiorstwach, to musisz pamiętać, że możesz mieć kilka PPK, gdy każdy Twój pracodawca otworzy dla Ciebie odrębne konto u innej instytucji finansowej. Natomiast przy zmianie pracy środki są transferowane do innej instytucji finansowej, która świadczy usługę dla nowego pracodawcy. Ustawodawca zadbał o to, żeby nie otwierać zbyt wielu kont PPK, kiedy dosyć często zmieniamy profesję. W Ustawie istnieje zapis, że stanie się to dopiero po 3 miesiącach pracy. Młodzi ludzie zastanawiają się, czy niechlubnie nazwane, umowy śmieciowe również dają podstawę do otwarcia konta na tych samych zasadach. Odpowiedź brzmi: tak. Mając umowę zlecenie, również można wziąć udział w Pracowniczych Planach Kapitałowych, po prostu trzeba ją mieć minimum 3 miesiące.

Wiele osób obawia się, że w związku z wprowadzeniem PPK pracodawca może obniżyć wynagrodzenie. Tutaj swobodnie można rozwiać wszelkie wątpliwości, ponieważ odpowiednie przepisy w tym zakresie zawiera Kodeks Pracy. Ponadto obiegowa opinia, jakoby PPK miało zwiększyć koszty dla firm nie jest dość trafna, ponieważ wpłaty te pomniejszą dochód do opodatkowania. Jeszcze jedna ważna kwestia, która budzi zainteresowanie. Czy jest możliwość, że z PPK wypłacimy mniej niż wpłacimy? Polityka inwestycyjna PPK daje możliwości inwestycji w różne instrumenty, zaczynając od super bezpiecznych, jak obligacje skarbowe, a kończąc na wysoce ryzykownych akcjach i udziałach w Private Equity. Jednak w miarę upływu czasu nasze inwestycje będą coraz bardziej bezpieczne. Zatem ryzyko, że uzyskamy z PPK mniej niż do niego wpłaciliśmy jest niewielkie, ale oczywiście istnieje. Dopłaty od pracodawcy i Skarbu Państwa mocno je ograniczają. Żeby być w pełni obiektywną, pieniądze będą jednak w rękach instytucji finansowej, a nie w naszym portfelu. Nie jest to zachęta do trzymania ich w skarpecie, a jedynie próba zobrazowania, że na rynku finansowym nie istnieją gwarantowane zyski.

Ciężko zgodzić się z opinią, jakoby PPK było tylko ulepszonym OFE. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że rząd wyciągnął wnioski z poprzednich błędów. Zniwelował opłatę za zarządzanie funduszami, jaką mogą pobierać zarządzający. Inwestowanie w OFE było obowiązkowe i niezależne od wieku. Do OFE nie dopłacaliśmy nic sami, nie zauważaliśmy, że jesteśmy obciążani jakimikolwiek dodatkowymi składkami na emeryturę. W OFE właścicielem naszych pieniędzy było Państwo, z PPK możemy w każdej chwili zrezygnować. Więcej o pojedynku OFE vs PPK w webinarze.

Zarówno OFE, jak i PPK mają być lekiem na niskie emerytury. Ustawa pozostawia wiele do życzenia, ale nie można być takim sceptykiem. Wiele aspektów nie zostało doprecyzowanych, jak choćby wachlarz dozwolonych lokat. Niezbyt jasno została też opisana kwestia wypłat emerytur. Nie wiadomo, czy będą one wypłacane przez ZUS, czy może przez instytucje rynkowe. Jednak pamiętajmy, że do startu w lipcu jeszcze mnóstwo czasu (a do pierwszych istotnych wypłat w zasadzie ponad 15 lat). To powinno wystarczyć do tego aby wszystkie instytucje odpowiednio się przygotowały i rozwikłały pozostałe niejasności.

• Stosunkowo bezpieczna, niewymagająca Twojej interwencji inwestycja, aż do emerytury.
• Pieniądze, jak literalnie głosi ustawa należą do nas.
• Dopłata ze strony pracodawcy i Państwa.
• Niskie prowizje pobierane przez zarządzających.
• Utworzenie funduszy zdefiniowanej daty pozwoli na dostosowanie poziomu ryzyka inwestycji do wieku uczestnika programu.

• Brak swobody w wyborze TFI lub PTE dla uczestnika. Kwestia leży tylko po stronie pracodawcy.
• Dopłaty od Państwa pochodzą od…nas samych. Państwo nie ma swoich pieniędzy, ma je z naszych podatków.
• Samozatrudnieni nie mają możliwości uczestnictwa w programie.
• Czteroletnie okresy decyzyjne. W przypadku braku zgody na uczestnictwo w PPK, trzeba tą deklarację powtarzać co cztery lata.
• Brak sprecyzowanych zasad, co do wypłat emerytur.

• Możliwość wyższej emerytury wraz z ukończeniem 60 roku życia.
• Szansa na choćby minimalne usprawnienie całego systemu emerytalnego.
• Perspektywa rozwoju rynku kapitałowego w Polsce.
• Pomysł na podniesienie poziomu oszczędności Polaków i poniekąd ich edukację finansową.
• Szerokie spektrum dozwolonych inwestycji pozwoli uzyskać przez zarządzających wyższe stopy zwrotu dla uczestników.

• Każdą ustawę można zmienić. Początkowo OFE również było dobrym pomysłem, jednak zostało mocno skorygowane przez organy ustawodawcze. Istnieje wysokie prawdopodobieństwo graniczące z pewnością, że Ustawa o PPK także będzie ewoluowała.
• Z racji narzuconych limitów ustawowych, duża część pieniędzy uczestników zostanie zainwestowana w spółki z WIG20, a jak wiadomo są to w większości spółki kontrolowane przez Skarb Państwa. Tym samym znów nieco łamana jest zasada dywersyfikacji. Uzależnienie dużej części portfela od niepewnego rynku wschodzącego, jakim jest Polska oznacza świadome obciążenie przyszłych emerytów ryzykiem.
• Pieniądze może i należą zgodnie z Ustawą do nas, ale w końcu każdą ustawę można zmienić.

Bazując na dostępnych faktach śmiało można stwierdzić, że PPK w obecnym stanie, nie jest tym samym co OFE. Czy jest lepsze? To się okaże. Czy warto ulokować swoje 2% w PPK? Tak, ale bez ślepej wiary w to, że wystarczy mi na emeryturę pod palmami. Czas jest największym aktywem, dlatego dla większości Polaków lepszym rozwiązaniem jest odkładanie 2% niż nieoszczędzanie wcale. Nie wiadomo czy za 10 lat przystąpienie do PPK okaże się słuszne. Rynek kapitałowy nie daje gwarancji na zysk, ale to nie zwalnia nas z obowiązku dbania o swoją emeryturę.

Do zarobienia!
Agata Paluch