Obligacje zmiennokuponowe (floating rate notes)
Obligacje zmiennokuponowe to obligacje, których oprocentowanie nie jest ustalone raz na zawsze, tylko co kilka miesięcy dopasowuje się do rynkowej stopy procentowej. Kupon składa się z dwóch części: zmiennej stawki bazowej, na przykład WIBOR-u, i stałej marży.
Znasz ten mechanizm z kredytu hipotecznego o zmiennej stopie. Tutaj działa tak samo, tylko role są odwrócone - to ty jesteś bankiem, a emitent kredytobiorcą.
Jak to działa?
Deweloper emituje czteroletnie obligacje o nominale 1000 zł. Kupon to WIBOR 6M plus 3 punkty procentowe marży, wypłacany co pół roku. W dniu emisji WIBOR 6M wynosi 4%, więc pierwszy kupon to 7% w skali roku, czyli 35 zł za pół roku.
Po pół roku WIBOR wynosi 5%. Następny kupon to 8% w skali roku, czyli 40 zł. Rok później stopy spadają i WIBOR wynosi 3%. Kupon to 6%, czyli 30 zł. Marża przez cały czas jest ta sama, zmienia się tylko stawka bazowa.
Obligacja stałokuponowa z kuponem 7% wypłacałaby w tym czasie 35 zł co pół roku, bez względu na to, co dzieje się ze stopami.
Dlaczego cena obligacji prawie się nie zmienia?
Kiedy stopy procentowe rosną, obligacja o stałym kuponie tanieje, bo jej odsetki przestają być konkurencyjne. Pięcioletnia obligacja z kuponem 6% po wzroście rynkowych rentowności o 2 p.p. z 6% do 8% traci 8% wartości. Dziesięcioletnia traci 13,4%.
Obligacja zmiennokuponowa nie ma tego problemu, bo jej kupon sam dogania rynek. W najgorszym razie, gdy stopy zmienią się tuż po ustaleniu kuponu, traci mniej więcej 1%, ponieważ przez pół roku płaci jeszcze stary, niższy kupon. Po kolejnym ustaleniu wraca w okolice nominału.
Polscy inwestorzy widzieli to na własne oczy. Między październikiem 2021 roku a wrześniem 2022 roku stopa referencyjna NBP wzrosła z 0,1% do 6,75%. Indeks obligacji skarbowych o stałym oprocentowaniu TBSP stracił 9,7% w 2021 roku i kolejne 5% w 2022 roku. Posiadacze obligacji zmiennokuponowych dostawali w tym czasie z okresu na okres wyższe odsetki, a ceny ich papierów trzymały się blisko nominału.
W Polsce to standard
Obligacje firm. Zdecydowana większość obligacji korporacyjnych na Catalyst ma kupon oparty na WIBOR 3M albo 6M plus marża.
Obligacje skarbowe na rynku hurtowym. Skarb Państwa emituje między innymi serie WZ, oprocentowane według WIBOR 6M.
Obligacje oszczędnościowe. Roczne ROR i dwuletnie DOR płacą co miesiąc kupon równy stopie referencyjnej NBP powiększonej o marżę.
Druga strona medalu
Kiedy stopy spadają, twój dochód spada razem z nimi. Stopa referencyjna NBP zeszła z 6,75% w latach 2022–2023 do 3,75% w marcu 2026 roku, a kupony obligacji zmiennokuponowych poszły w dół razem z nią. Kto jesienią 2022 roku kupił dziesięcioletnie obligacje skarbowe o stałym kuponie, zablokował sobie rentowność powyżej 8% na dekadę.
Ryzyko stóp nie znika, tylko zmienia właściciela. Kiedy stopy rosną, więcej płaci emitent. WIBOR 6M wzrósł z okolic 0,3% w połowie 2021 roku do ponad 7,5% jesienią 2022 roku. Firma, która płaciła WIBOR plus 4 punkty, zaczęła płacić ponad 11% zamiast nieco ponad 4%. Zadłużony emitent z cienką marżą może tego nie udźwignąć, a wtedy twoje ryzyko stopy procentowej wraca do ciebie jako ryzyko kredytowe, bo firma może zabkrutować.
Dodatkowo jeśli kondycja emitenta się pogorszy, rynek zażąda wyższej marży, niż masz zapisaną, i cena twojej obligacji spadnie mimo zmiennego kuponu. W marcu 2020 roku amerykańskie kredyty lewarowane, w całości zmiennoprocentowe, straciły w miesiąc ponad 12%.
Pułapki, na które trzeba uważać
- Zmienny kupon nie chroni przed bankructwem. Chroni przed wzrostem stóp i przed niczym więcej. Obligacja zmiennokuponowa słabej firmy jest dokładnie tak bezpieczna jak ta firma.
- Wysoka marża to nie prezent. WIBOR plus 6 punktów oznacza, że rynek widzi poważne ryzyko. Marża jest ceną tego ryzyka, a nie premią z powietrza.
- Stopa procentowa to nie inflacja. Latem 2021 roku inflacja w Polsce przekroczyła 5%, a WIBOR wciąż był bliski zera. Kupon rósł dopiero wtedy, gdy stopy podniósł bank centralny.
- Kupon reaguje z opóźnieniem. Stawka ustalona na początku okresu obowiązuje do jego końca. Przy WIBOR 6M podwyżkę stóp zobaczysz w odsetkach nawet pół roku później.
- Spadek stóp obniża dochód. Jeśli potrzebujesz przewidywalnych wypłat na lata, zmienny kupon ci ich nie da.
- Opcja wcześniejszego wykupu. Wielu emitentów z Catalyst zastrzega sobie prawo spłaty przed terminem. Korzystają z niego wtedy, gdy mogą pożyczyć taniej, czyli wtedy, gdy twoja marża jest najbardziej atrakcyjna.
W skrócie
Obligacje zmiennokuponowe płacą stawkę bazową plus stałą marżę, a kupon co kilka miesięcy dopasowuje się do rynku. Dzięki temu ich cena prawie nie reaguje na zmiany stóp procentowych. W zamian dochód spada, kiedy stopy spadają, a ryzyko kredytowe emitenta zostaje w całości, i rośnie akurat wtedy, gdy rosną stopy.
Zmienny kupon zdejmuje z ciebie ryzyko stóp procentowych i kładzie je na emitenta. Dlatego najpierw sprawdź, czy on je udźwignie.